به هر حال چنین به نظر می رسد که (( مجمع کبیر )) در اواسط قرن سوم قبل از میلاد و یا در پایان آن قرن دیگر وجود نداشته است و جایگزین (( مجمع کبیر ))٬ سازمان دیگری به نام (( سنهدرین )) شد که وظیفه اداره امور جامعه را در کشور (( یهودا )) به دست گرفت. در نامه ای که (( آنتیوخوس )) سوم به (( بطلمیوس )) نوشته و (( یوسفوس )) رونوشت آن را در دست داشته است٬ این مجمع به نام (( سنا )) خوانده شده است. ( قدمت یهودیان٬ قسمت داوزدهم٬ فصل ۳ ٬ بند ۳ ). روایت یهود حاکی از آن است که در آن زمان پنج (( زوگوت )) یا ( جفت دانشمندان به توالی ) وجود داشته اند که آخرین ایشان هیلل و شمای بودند که در حدود سال ۱۰ بعد از میلاد وفات یافتند از هر زوج یک نفر به نام (( ناسی )) یا رئیس و سرور خوانده می شد٬ و دیگری عنوان (( آوبیت دین )) یا رئیس محکمه شرع نام داشت و نایب و معاون (( ناسی )) محسوب میشد ( میشناحگیگا ۲: ۲ ).

تحقیقات تاریخی معاصر به نتیجه دیگری رسیده است. (( سنهدرین )) عبارت از مجمعی از کاهنان و مردم عادی بوده است که ریاست آن را (( کاهن اعظم )) به عهده داشت و در طی مباحثاتی که در جلسات آن انجام میگرفت٬ اختلافاتی ایجاد شد که منجر به تشکیل دو دسته مجزا گردید. کاهنان٬ طرفدار سیاستی مبنی بر سازش با افکار و عقاید یونانی و پیروی از آن٬ حتی به بهای خیانت نسبت به تورات بودند و در مقابل ایشان٬ مردم عادی که همان وارثان مستقیم (( عزرا )) و (( سوفریم (( بودند صف آرائی کردند. و ایشان خواهان پیروی کامل و صمیمانه از احکام تورات بودند. رهبران دسته اخیر٬ دانشمندانی بودند که به نام (( زوگوت )) یا (( زوجها )) معروف شده اند. کشمکش ما بین این دو دسته طی جنگهای (( مکابیان )) با یونانیان متوقف گشت٬ ولی در زمان سلطنت (( یوحانان هورقانوس )) ( ۱۰۵- ۱۳۵ پیش از میلاد ) بار دیگر نمودار شد و به تدریج گسترش یافت٬ تا آنکه دو فرقه به نام ( صادوقیان )) و (( فریسیان )) پدید آمدند. در میان نکات مورد اختلاف که سبب تفرقه بن این دو گروه شد٬ نکته ای بود که در توسعه یهودیت دارای اهمیت بسیار است. (( یوسفوس )) بدان نکته چنین اشاره میکند: (( فریسیان آئین های بسیاری را که در طی نسلها از پدران خود به ارث برده اند٬ و در کتاب تورات موسی به ظاهر ذکری از آنها نشده است به مردم تعلیم می دهند. ولی (( صادوقیان )) آن را رد میکنند و می گویند: ما باید به آن سلسله از آئین ها احترام گذاریم و آنها را واجب الاجرا بدانیم که در تورات مکتوب وجود دارد٬ و نباید آنچه را که از روایتها و سنتهای اجدادی ما سرچشمه گرفته است رعایت کنیم. و به خاطر این نکات٬ ستیه های بسیار و اختلافات فاحش میان ایشان به وجود آمده است )) ( قدمت یهودیان٬ قسمت ۱۳ ٬ فصل ۱۰ ٬ بند ۶ ).

این مباحثات که درباره تورات منقول صورت می گرفت سبب شد که مدافعان آن مطالعات بیشتر و عمیق تری در متن کتاب مقدس بکنند. ایشان تصمیم گرفتند ثابت کنند که تورات منقول بخش لاینفکی از تورات مکتوب است٬ و هر دو تار و پود یک نسج هستند. علاوه بر آن ایشان شیوه های مخصوصی برای تفسیر مطالب تورات و استنتاج از آن به کار می بردند تا بدان وسیله ودل سازند که روایتها و سنتهائی که (( صادوقیان )) آن را رد میکنند٬ جزو (( اسفارپنجگانه )) و در آن مستتر است. بدین ترتیب٬ کشف اسرار مکنون تورات وارد مرحله تازه ای شد٬ و به طور مستقیم سبب (( پیدایش تلمود )) گردید.